Skipakomum fækkar um meira en helming eftir metár hjá höfnum Norðurþings

Mikill samdráttur hefur orðið í komum skemmtiferðaskipa til hafna Norðurþings á þessu ári eftir metár í fyrra. Árið 2025 komu 60 skip til hafnanna með um 20.100 farþega en í ár stefnir í að skipakomurnar verði færri en 30 og farþegar um 8.600. Bergur Elías Ágústsson, rekstrarstjóri hafna hjá Norðurþingi, segir breytta gjaldtöku hafa haft umtalsverð áhrif og leitt til töluverðs fjölda afbókana.

Sveiflurnar milli ára hafa verið miklar. Árið 2024 komu 48 skip til hafna Norðurþings og var heildarfjöldi farþega tæplega 9.300. Árið eftir varð hins vegar metár. Skipakomurnar urðu 60, sem var 25 prósenta fjölgun frá árinu á undan, og farþegafjöldinn meira en tvöfaldaðist og fór í um 20.100.

Myndin hefur breyst verulega á þessu ári. Þótt árið 2026 sé ekki liðið gerir Bergur ráð fyrir að skipakomurnar verði innan við 30 og að heildarfjöldi farþega verði um 8.600. Miðað við þá áætlun fækkar farþegum um 11.500 frá metárinu í fyrra, eða um 57 prósent.

„Eins og þessar tölur sýna hafa verið miklar sveiflur á milli ára. Eftir metárið 2025 blasir við að skipakomum fækki um meira en helming árið 2026,“ segir Bergur.

Breytt gjaldtaka hafði umtalsverð áhrif

Að mati Bergs er enginn vafi á að breytingar á gjaldtöku hafi haft veruleg áhrif á þróunina og leitt til fjölda afbókana. Fleira hafi þó spilað inn í, meðal annars óvissa og órói í heimsmálum.

Hann telur jafnframt að staðan hefði getað orðið enn erfiðari ef gjaldið hefði haldist í samræmi við upphaflegar hugmyndir og ekki verið lækkað.

Bergur segir minni hafnir hafa fundið sérstaklega fyrir breyttu umhverfi.

„Ég tel að minni hafnir hafi orðið verr úti en þær stærri. Ástæðan er einfaldlega sú að skipin koma nú við á færri stöðum. Þær hafnir sem geta veitt sem fjölbreyttasta þjónustu fá því gjarnan forgang.“

Þróunin felur því í sér aukna samkeppni hafna um komur skipanna, ekki síst þegar skipafélög fækka viðkomustöðum og velja í auknum mæli áfangastaði þar sem hægt er að nálgast fjölbreytta þjónustu.

Ætla að skapa hafnarsvæðunum skýrari sérstöðu

Hafnir Norðurþings ætla að bregðast við samdrættinum með aukinni markaðssókn. Bergur segir áhersluna meðal annars verða á að skapa hafnarsvæðunum skýrari sérstöðu og efla tengsl við skipafélög sem starfa á norðurslóðum og þá þjónustuaðila sem starfa með þeim.

Þar telur hann að svæðið hafi ýmis sóknarfæri.

„Skjálfandi og Melrakkaslétta eru að mörgu leyti einstök svæði, þar sem víðáttan, náttúrufegurðin og mikil líffræðileg fjölbreytni skapa verðmæt tækifæri.“

Markmiðið er því ekki eingöngu að bíða eftir því að skipafélög leiti til svæðisins heldur sækja markvisst á markaðinn.

„Þegar öllu er á botninn hvolft snýst þetta um að bera sig eftir björginni og sækja tækifærin af frumkvæði, í stað þess að bíða eftir að þau komi til okkar. Það ætlum við að gera af heilindum og með þeim dugnaði sem við höfum fram að færa. Vonandi skilar sú vinna sér í jákvæðum áhrifum fyrir samfélagið okkar.“

Haftengd ferðaþjónusta mikilvæg fyrir hafnirnar

Bergur leggur áherslu á að skemmtiferðaskip séu aðeins einn hluti af þeirri ferðaþjónustu sem tengist höfnum sveitarfélagsins. Hvalaskoðun og önnur haftengd ferðaþjónusta skipti einnig miklu máli.

Slík starfsemi skapi beinar tekjur fyrir hafnirnar en áhrifin nái jafnframt út fyrir hafnarsvæðin sjálf.

„Komur skemmtiferðaskipa, hvalaskoðun og önnur haftengd ferðaþjónusta skipta hafnir Norðurþings miklu máli. Þessi starfsemi skapar hafnartekjur, eflir mannlíf og menningu og er verðmæt viðbót við hefðbundna hafnastarfsemi. Þetta viljum við efla enn frekar.“

Jákvæð teikn fyrir 2027 og 2028

Þrátt fyrir mikinn samdrátt á þessu ári segir Bergur ástæðu til nokkurrar bjartsýni þegar horft er til næstu ára. Bókunarstaðan geti þó tekið hröðum breytingum og óvissa sé enn til staðar.

„Sem betur fer er lífið oft þannig að á eftir erfiðri vertíð koma góðar vertíðir. Við erum því nokkuð bjartsýn á árin 2027 og 2028.“

Hann segir jákvæð teikn þegar sjáanleg og að þeim verði fylgt eftir með markvissu markaðsstarfi og aukinni tengslamyndun.

Eftir metárið 2025 verður árið 2026 því greinilega mun lakara hjá höfnum Norðurþings hvað komur skemmtiferðaskipa varðar. Áherslan er nú á að snúa þeirri þróun við og nýta sérstöðu svæðisins betur í samkeppni um skipakomur næstu ára.