Meira en bara matur á disk

Dagný Þóra Gylfadóttir, yfirmatráður Skólamötuneytis Húsavíkur. Mynd/epe

Á hverjum virkum degi eru eldaðir um 650 til 680 hádegisskammtar í Skólamötuneyti Húsavíkur. Þá eru ótaldir morgunverðir og síðdegishressing. Sjö manna hópur sér til þess að maturinn komist á rétta staði á réttum tíma og leggur metnað í að hann sé bæði næringarríkur og góður.

Starfsemi Skólamötuneytis Húsavíkur hefur vaxið samhliða því að fleiri hópar hafa bæst í hóp þeirra sem njóta þjónustunnar.

Í Borgarhólsskóla eru um 286 nemendur og um 75 starfsmenn sem nýta þjónustuna. Mötuneytið sér einnig um mat fyrir um 150 börn og 50 starfsmenn á leikskólanum Grænuvöllum. Þá borðar starfsfólk Tónlistarskóla Húsavíkur í mötuneytinu auk nemenda úr Framhaldsskólanum á Húsavík, en fjöldi þeirra getur verið frá tveimur og upp í 28 eftir því hvað er á matseðlinum.

Matur er jafnframt sendur í Miðjuna fyrir um 20 til 30 manns og nýlega var farið að bjóða eldri borgurum í félagsstarfinu í Hlyni matarþjónustu tvisvar í viku. Þar geta verið frá tveimur og upp í 15 manns í mat.

Dagný Þóra Gylfadóttir, yfirmatráður, segir verkefnið í Hlyni sérlega ánægjulegt enda snúist það um meira en næringuna eina.

„Með þessu viljum við líka hjálpa til við að minnka félagslega einangrun, gefa fólki tækifæri til að koma saman, borða í góðum félagsskap og eiga notalega stund með öðrum. Matur gerir nefnilega svo miklu meira en bara að metta mann.“

Sjö manna hópur heldur starfseminni gangandi

Dagný Þóra , Vitalijs og Jón Ásþór, standa vaktina í mötuneytinu. Mynd/epe.

Sjö starfsmenn starfa við mötuneytið og hefst vinnudagur Dagnýjar yfirleitt klukkan hálfátta á morgnana. Fyrsta verkefnið er að koma morgunmatnum af stað fyrir grunnskólann og leikskólann. Á meðan þjónustan í matsalnum stendur yfir er undirbúningur hádegisverðar í fullum gangi í eldhúsinu.

Verkaskiptingin þarf að vera skýr. Einn sinnir að stórum hluta uppvaski og matsal, annar sér um grænmeti og salatbar og yfirleitt vinna tveir að aðalrétti, sósum og súpum. Sérstaklega þarf að huga að börnum með ofnæmi eða óþol.

„Við leggjum mikla áherslu á að maturinn sé ekki bara öruggur fyrir viðkomandi barn heldur líka góður, líti vel út og sé sem líkastur þeim mat sem hin börnin eru að fá,“ segir Dagný. „Mér finnst mikilvægt að barn sem þarf sérfæði finni ekki að það sé að fá eitthvað allt annað eða leiðinlegra á diskinn sinn.“

Einn starfsmaður bakar brauðið sem borið er fram með matnum, þar á meðal rúgbrauð, súpubrauð, hvítlauksbrauð og kryddbrauð. Tveir starfsmenn eru í leikskólanum og sjá meðal annars um morgunmat, hádegisverð, uppvask og síðdegishressingu.

Maturinn er fluttur í hitakössum í leikskólann og settur í sérhannaða hitaskápa. Þaðan er honum skammtað á vagna og ekið inn á deildir samkvæmt matartíma hvers hóps.

Auk 650 til 680 hádegisskammta sér mötuneytið um morgunverð í grunn- og leikskóla og síðdegishressingu fyrir leikskólann og Frístund. Í Frístund fá um 90 til 95 börn hressingu.

„Það þarf ansi margt að ganga upp á hverjum degi og það má í raun ekki mikið út af bregða til að allt fari að hliðrast til,“ segir Dagný.

Að sögn hennar finnst strax fyrir því ef einn af sjö starfsmönnum veikist eða forfallast. Hádegismatnum verður ekki frestað og því hefur starfsfólkið unnið með áætlun um hvernig forgangsraða skuli verkefnum við fáliðun.

„Við þurfum þá að hlaupa aðeins hraðar og vinna enn þéttara saman,“ segir hún.

Maturinn að mestu unninn frá grunni

Stór hluti matarins er unninn frá grunni í eldhúsinu. Auk brauðsins eru allar heitar og kaldar sósur gerðar á staðnum, sem og súpur. Meðal þess sem keypt er tilbúið eru kjötbollur, slátur, grænmetisbollur og grænmetisbuff.

Við gerð matseðilsins er stuðst við leiðbeiningar embættis landlæknis. Áhersla er lögð á fjölbreyttan og næringarríkan mat og reynt er að bjóða upp á fisk að minnsta kosti tvisvar í viku. Pottréttir, súpur, kjöt-, kjúklinga- og grænmetisréttir eru einnig reglulega á borðum ásamt fersku grænmeti og salati.

Dagný segir þó ekki nóg að maturinn sé hollur.

„Hann þarf að vera góður, bragðgóður og börnin þurfa að langa til að borða. Þau þurfa orku til að halda áfram í náminu eftir hádegi og svo eru mörg þeirra líka í íþróttum og þurfa góða næringu fyrir það.“

Matseðillinn hefur nýlega verið endurskoðaður og er nú skipulagður í sjö vikna lotum, að undanskildum sérstökum dögum á borð við jól, bolludag og öskudag. Þetta auðveldar innkaup og kostnaðareftirlit og hjálpar til við að draga úr sóun.

Soðni fiskurinn heldur velli

Dagný leggur áherslu á að börn fái að kynnast fjölbreyttum mat og nýju bragði án þess að þrýst sé á þau. Börn geti þurft að smakka sama rétt nokkrum sinnum áður en þau venjast bragði hans eða áferð.

Hún segist jafnframt hlusta vel á skoðanir barnanna, þótt ekki fari allt sem þau óska eftir sjálfkrafa á matseðilinn.

Ofnbakaður kjúklingur er í sérflokki meðal vinsælla rétta. Um 160 kíló af kjúklingi eru notuð þegar hann er á boðstólum og að sögn Dagnýjar er yfirleitt borðað upp til agna. Tortillur með hakki, kjúklingapasta, lasagnette og mexíkósk kjúklingasúpa njóta einnig mikilla vinsælda. Í einni viku voru eldaðir um 180 lítrar af súpunni og aðeins einn lítri varð eftir.

Lifrarpylsa og blóðmör hafa komið Dagnýju ánægjulega á óvart, enda réttirnir vinsælir meðal barnanna. Fiskbollur, steiktur fiskur og soðinn fiskur falla einnig vel í kramið.

Þórgunnur Reykjalín, skólastjóri Borgarhólsskóla, tekur í sama streng og segir kjúklingasúpuna afar vinsæla meðal nemenda. Soðni fiskurinn virðist jafnframt aldrei tapa gildi sínu.

„Það er auðvitað alltaf þannig að smekkur er misjafn og sumir réttir hitta betur í mark en aðrir, en heilt yfir er ánægjan mikil,“ segir Þórgunnur. Hún bendir einnig á að flesta daga geti nemendur fundið sér eitthvað að borða þótt aðalrétturinn falli ekki að smekk allra.

Mikilvægt fyrir jafnræði og líðan

Þórgunnur segir skólann ánægðan með þjónustu mötuneytisins og samstarfið við starfsfólkið. Fulltrúar skólans og mötuneytisins hittast mánaðarlega og fara meðal annars yfir matarsóun, óskir um breytingar á matseðli og annað sem snýr að þjónustunni.

Hún segir það hafa gríðarlega þýðingu fyrir skólastarfið og líðan nemenda að allir hafi aðgang að morgunmat, hádegismat og hressingu án endurgjalds.

„Þegar við vitum að allir nemendur fá næringarríkan mat yfir daginn getum við betur tryggt að þeir séu tilbúnir til náms, hafi orku til að taka þátt og geti notið skóladagsins,“ segir Þórgunnur.

Þjónustan skipti einnig máli fyrir jafnræði og félagslega þátttöku þar sem allir hafi sama aðgang að mat, óháð aðstæðum heima fyrir.

„Við finnum að þetta er ekki aðeins spurning um mat heldur líka um velferð og öryggi,“ segir Þórgunnur. Hún segir jákvætt viðmót, sveigjanleika og lausnamiðað starf einkenna samstarfið við starfsfólk mötuneytisins.

Dagný segir umfang starfsins líklega vera meira en flestir geri sér grein fyrir. Á bak við hvern disk séu innkaup, skipulagning, móttaka hráefnis, undirbúningur, eldun, bakstur, sérfæði, uppvask, pökkun og flutningar. Þrátt fyrir hraðann og álagið þyki henni starfið skemmtilegt.

„Þegar maður sér börnin borða með góðri lyst og veit að þau eru að fá góðan, næringarríkan mat sem við höfum lagt okkur fram um að útbúa, þá er það eiginlega besta kvittunin sem við getum fengið.“