31. mars, 2026 - 16:21
Hreiðar Eríksson
Hreiðar Eiriksson skrifar
Ísland er ótrúlegt land. Hér búum við það að stjórnvöld framleiða í sífellu nýjan veruleika eftir því hvernig lægstu hvatir þeirra sveigjast þann daginn.
Hagkerfið byggir á því að einstaklingar taki áhættu af því að stofna fyrirtæki og festa í þeim fjármuni sína og tíma. Þessi fyrirtæki ráða fólk í vinnu og með atbeina starfsfólks síns skapa þau verðmæti sem ella hefðu ekki orðið til. Ákvarðanir um fjárfestingar og ráðningu starfsfólks eru teknar á grundvelli forsendna eins og þær eru í upphafi. Nýja vinstri stjórnin hefur hins vegar tekið upp á því að vera sífellt að hræra í skattkerfinu þannig að allar forsendur bresta og breytast.
Hvernig eiga menn að bregðst við skattahækkunum? Jú, það er hægt að gera tvennt. Í fyrsta lagi er hægt að hagræða í rekstrinum. Launakostnaður er stærsti kostnaðarliður flestra fyrirtækja og nauðsynlegt að skoða hvort hægt er að draga úr honum. Það er hægt að byrja á því að draga úr eða hætta því sem atvinnurekendur gera fyrir starfsfólk sitt umfram skyldu skv. kjarasamingum - en það getur komið niður á starfsánægju og skaðað fyrirtækið. Eðlilegast er því að segja upp fólki. Hin leiðin er að hækka verð þjónustu til að mæta skattlagningunni.
Í þessu tilviki er um að ræða virðisaukaskatt. Hann leggst einfaldlega ofan á verð seldrar þjónustu og er í raun skattur á einstaklingana sem hana kaupa. Það eru efndirnar á orðum stjórnmálamanna sem ekki ætluðu að hækka skatta á einstaklinga. Þetta bætist við hækkun vörugjalda á bifreiðar, kílómetragjald og hækkun umhverfisgjalda á jarðefnaeldsneyti.
En hvers vegna er verið að gera þetta. Jú, það er vegna þess að nýju vinstri stjórninni finnst algjörlega ómögulegt að fyrirtæki séu rekin með hagnaði - a.m.k. ekki "of miklum hagnaði".
Þau skilja ekki að hagnaður og hagnaðarvon eru drifkraftur hagkerfisins. Þau skilja heldur ekki að hærri skattprósenta skilar ekki endilega hærri skatttekjum.
Forsætisráðherra segir að fólk verði að þola að á það séu lagðar byrðar til að tryggja afkomu ríkissjóðs til frambúðar. Þetta lýsir nöturlegri sýn á samfélagið okkar. Forsætisráðherra nálgast samfélagið og fólkið sem hefur búið það til út frá þeim sjónarhóli að ríkið og ríkissjóður skuli hafa forgang og að það sé hlutverk almennings að tryggja að ríkissjóður hafi nægilegt fé til að leggja út fyrir þeim kostnaði sem stjórnvöldum dettur í hug að stofna til.
Ég er þeirrar skoðunar að þessu eigi að vera þveröfugt farið. Samfélagið á að vera samansett af einstaklingum sem hver og einn eigi að njóta frelsis til að nýta hæfileika sína til fulls og athafna sig á þann hátt sem honum eða henni fellur best og á grundveli þess sem hver og einn velur fyrir sig sjálfan. Þannig og aðeins þannig getur hver og einn sóst eftir þeim lífsgæðum sem hann metur mikilvægust. Ríkisvaldið á að gegna takmörkuðu hlutverki svo hægt sé að ná þeim sameiginlegu markmiðum sem ekki er hægt að ná á grundvelli einkaframtaksins. Það er þess vegna hlutverk stjórnvalda að gæta þess að ríkisvaldið sé eins smátt og umsvifalítið og nokkur kostur er - um leið og þess sé gætt að þeir sem ekki geta framfleytt sér verði ekki skildir eftir án bjargráða. Landvarnir, löggæsla, dómskerfi, heilbrigðiskerfi og menntakerfi, ásamt aðstoð við þá sem ekki geta aflað sér lífsviðurværis og eiga ekki lífeyrisréttindi, eru grundvallarverkefni ríkisins. Þess þarf að gæta að ekki sé farið út fyrir þessi verkefni. Þar höfum við að mínu mati farið út af sporinu.
Nú er vinstri stjórnin búin að ná stórkostlegum árangri þjóðhagfræðilegum árangri. Þeim hefur með skattahækkunum tekist að hækka hér verðbólgu svo um munar og um leið að þrengja svo að atvinnurekstri í landinu að verðmætaaukning verður minni og atvinnuleysi meira. Það er erfitt fyrir svona "bol" eins og mig að skilja hvernig það getur verið farsælt fyrir íslenskt hagkerfi.
Ríkisstjórnin hjólaði fyrst í sjávarútveginn og þjóðin stóð á bakvið það. Nú hjólar hún í ferðaþjónustuna og þá hefur hún þrengt að þeim tveimur atvinnugreinum sem skapa stærstan hluta gjaldeyristekna okkar. Mér hefur heyrst að mörgum finnist það ágætt. Allt þetta gerir hún með því að telja okkur almenningi trú um að eitthvað sem heitir "fyrirtækin í landinu" séu að græða svo mikið af peningum að það sé óréttlátt. En á meðan þetta gerist eru álögur á almenning að hækka. Það er nefnilega staðreynd málsins að samfélagið skiptist ekki í,,fyrirtækin í landinu" og,,almenning í landinu".
Samfélagið er ein eining og stamanstendur af einstaklingum. Sumir stofna fyrirtæki en aðrir þjónusta fyrirtækin eða starfa hjá þeim. Fyrirtæki er ekkert nema vettvangur fyrir samstarf og samvinnu einstaklinga um tiltekið verkefni í hagnaðarskyni fyrir þá alla og til hámörkunar þeirra gæða sem hver og einn þeirra metur mikilvægust. Það er því alltaf almenningur sem greiðir hærri skatta - sama á hvað í hagkerfinu þeir eru lagðir á.
Við skulum hafa það hugfast þegar við freistumst til að hlakka yfir því að ,,þessir andskotar þurfi að borga meira" þá eru þetta þegar allt kemur til alls skattar á okkur sjálf.