Leikskólar fyrir öll: ekki bara þau sem hafa svigrúm

Jana Salóme Ingibjargar Jósepsdóttir og Stefán Oddur Hrafnsson eru frambjóðendur Vinstrihreyfingarinnar græns framboðs við bæjarstjórnarkosningarnar á Akureyri á morgun Jana er í 1. sæti listans og Stefán í 2. sæti.

„Akureyrarleiðin“ í leikskólamálum hefur verið kynnt sem viðbrögð við manneklu og sívaxandi álagi í leikskólakerfinu. Lögð er áhersla á styttri viðveru barna og að skapa betra starfsumhverfi fyrir starfsfólk leikskóla.

Margt í þeirri sýn er mikilvægt og tímabært. Fáir vilja að börn verji hátt í níu tímum á dag í yfirfullum leikskólum eða að starfsfólk sé að bugast undan álagi. Hins vegar hefur umræðan um leiðina dregið fram mikilvæga félagslega gagnrýni sem ekki má líta framhjá. Gagnrýnin snýst fyrst og fremst um hverjir hafi svigrúm til að laga sig að breyttri þjónustu. Fyrir fjölskyldur með sveigjanlega vinnu, gott bakland eða hafa efni á lengri leikskóladvöl getur þessi leið verið lausn á vanda sem skapast hefur í leikskólakerfinu. En fyrir einstæða foreldra, tekjulægri heimili, innflytjendur og fólk í vaktavinnu er staðan allt önnur.

Þegar gjald fyrir leikskóladvöl umfram sex tíma hækkar verulega, samhliða því að foreldrar þurfa að greiða sérstaklega fyrir allt að tuttugu skráningardaga á ári, verður kostnaðurinn fljótt mjög íþyngjandi fyrir fjölskyldur með lítið svigrúm og takmarkað bakland. Þá er hætt við að þeir hópar sem hafa minnst milli handanna beri því þyngstan hluta byrðanna. Þegar leikskóladagurinn styttist þarf einhver að fylla upp í bilið og sú ábyrgð lendir enn oftast á konum. Mæður og ömmur taka frekar að sér skert starfshlutfall, veikindadaga og umönnun utan leikskólatíma, með áhrifum á tekjur, starfsframa og lífeyrissparnað til framtíðar. Það er þó hægt að bæta leikskólakerfið án þess að auka ójöfnuð. Til þess þarf að fjárfesta markvisst í starfsfólki leikskóla með því að fjölga fagmenntuðum leikskólakennurum og fækka fjölda barna á hvern starfsmann. Þannig skapast rólegra umhverfi fyrir börnin og sjálfbærari starfsaðstæður fyrir starfsfólk.

Þetta sýnir einnig virðingu fyrir leikskólanum sem fyrsta skólastiginu en ekki einungis sem dagvistunarúrræði sem geri foreldrum kleift að sinna vinnu. Sveitarfélagið þarf að tryggja sérstakan stuðning við fjölskyldur án baklands og bjóða sveigjanleg úrræði fyrir fólk í vaktavinnu. Um leið þarf atvinnulífið að þróast í fjölskylduvænni átt svo ábyrgðin lendi ekki sjálfkrafa á heimilunum sjálfum. Mikilvægt er að áhrif slíkrar stefnu séu metin heildrænt. Ekki aðeins út frá rekstri og biðlistum heldur einnig út frá áhrifum á börn, foreldra og starfsfólk. Við þurfum að spyrja hvort börnum líði betur, hvort starfsfólk upplifi minna álag og hvort breytingarnar stuðli raunverulega að auknu jafnrétti í stað þess að færa ósýnilega umönnunarbyrði yfir á heimilin – oftast konur.

Við þurfum líka að færa umræðuna frá því að vera stöðug togstreita milli foreldra og leikskóla yfir í stærri samfélagslega umræðu um hvernig við skipuleggjum vinnu, umönnun og barnæsku saman.

Við í VG viljum styttri og betri vinnudaga fyrir börn, en neitum að fjármagna það með ósýnilegri vinnu kvenna eða auknum ójöfnuði í samfélaginu. Jana Salóme Ingibjargar Jósepsdóttir og Stefán Oddur Hrafnsson eru frambjóðendur Vinstrihreyfingarinnar græns framboðs við bæjarstjórnarkosningarnar á Akureyri í maí. Jana er í 1. sæti listans og Stefán í 2. sæti.