Lítið eitt um skipulag og lítil samfélög

Sigurjón Pálsson skrifar

Efst á baugi

Flest bæir úti um land eru litlir, þeir viðkvæmir fyrir sveiflum og helstu áskoranir eru fólksfækkun og að halda atvinnustigi.

Eitt sóknarfæri sem bæirnir hafa er að laða að ferðamenn og gera vel við þá. Í hjarta bæjanna er sál samfélagsins, sagan, sem gjarnan er gerð skil og reynt vernda, viðhalda og vísa fram svo sómi sé af.

Þjónustan þar er einnig viðkvæmust og safnast einmitt saman þar til þess að sækja styrk hver frá annarri en fyrst og fremst frá þeim stóru sem daglega draga að mestan fólksfjölda.

Vanmetin þjónusta

Þessi þjónusta er hvað mikilvægust samfélaginu, spariandlitið út á við, gestir taka myndir af og setja á netið og hún er því með í að „selja“ staðinn, ásamt því að vera í gestgjafahlutverkinu.

Þessir þættir eru allt of lítið metnir.  Gestir auglýsa á samfélagsmiðlum það sem þeir eru ánægðir með – Frítt.

Vanræktur miðbær, fátæklegt framboð, léleg þjónusta en ekki síst fjarvera mannlífs veit bara á eitt: Gesturinn kemur ekki aftur né mælir með staðnum. Engri umfjöllun er dreift á netinu.
Ábyrg stjórnsýsla og samfélag meðvituð um mikilvægið, sameinast um að verja miðbæinn og er vakandi um öll ráð til að efla hann.
Stjórnendur geta t.d. beitt skipulagsvinnu til að glæða starfsemi miðbæjar síns, fegra hann og tryggja að þar verði ávalt það mikilvægast í öllum miðbæjum: fólk á ferð = mannlíf.

Engin þjónusta þrífst ekki án þess.

Enginn veit hvað átt hefur...

Ein stærsta áskorun minni bæja er að ná halda uppi nægu mannlífi í miðbæjum sínum.

Því betur sjá menn þau vanhugsuðu og óafturkræfu skipulagsmistök sem sumir bæir gerðu er þeir flutt helsta aðdráttarafl miðbæjanna úr þeim með þeim afleiðingum að önnur þjónusta þar lagðist af og þeir dóu. Íbúar áttu ekki lengur sín daglegu erindi þangað – og ekki aðrir heldur því gestir sem komu og ætluðu að skoða miðbæinn óku um og fundu ekkert.

Óbætanlegt skipulagsslys hafði átt sér stað og bærinn misst hesta sameiningartákn sitt.

Allir upp á dekk

Sem áhugamaður um skipulag til áratuga tel ég að í minni bæjum eigi að halda í og styrkja alla mögulegu þjónustu sem miðbæjum fylgir og íbúar og ferðamenn sækja í – stóra sem smáa – og koma undir “verndarvæng” sterkari þjónustueininganna sem draga fólk að. Þar er dagvöruverslun stóri segullinn. Henni væri “gert” að vera þar skv. skipulagi. Það mætti hjálpa henni til þess og að aðlaga sig ef þörf er á.

Hugguleg göturými

Líta ætti til loftslagsáhersla og búa til hvata til þess að draga úr almennri bílaumferð innan innsta kjarna bæjanna og gera þá göngu/reiðhjóla-vænni.
Taka miðbæinn í gegn og gera aðlaðandi með grænum áherslum úti á götum, færanlegum og niðurplöntuðum, huggulegum smátorgum og göturýmum til að tylla sér niður í og njóta.

Í okkar veðurfari þarf innirými með lókal þjónustu, list, handverki mörkuðum bænda í grennd. Glerskáli svipaður og í Greenhouse Hotel í Hveragerði kemur upp í hugann.
Ef miðbær er gerður það aðlaðandi að fólki finnst að það fái meira út úr því að ganga um hann en að fara um í bíl – þá er galdrinum náð.
Heimamenn færu að sækja miðbæinn gangandi eða hjólandi í meira mæli en bara í daglegum erindum – líka til að hitta aðra.

Umbyltingar miðbæja eins og hér er lýst er farið að gera víða nú þegar, svo þetta umhverfi mun koma og kröfur munu aukast í öðrum bæjum um að fá svipuð gæði.

Að öðrum kosti sitja þeir eftir.