Bergmálshellir frambjóðenda

Það fer ekki framhjá neinum að framundan eru sveitastjórnarkosningar. Við opnum ekki samfélags- eða fjölmiðla án þess að greinar birtast og viðtöl eru tekin við frambjóðendur.

Það fer heldur ekki framhjá neinum hvaða málefni verða „heitust“ og virðast ætla að taka yfir umræðuna. Ég er að tala um húsnæðismál, samgöngur og leikskóla; að minnsta kosti á höfuðborgarsvæðinu.

Á sama tíma komast enn að í fréttum málefni eldra fólks sem „teppir“ sjúkrarúm og bíður eftir að komast á hjúkrunarheimili. Þegar þar er komið, er það vissulega ríkið sem á að grípa inn í en hvað með sveitafélögin? Þeirra ábyrgð er mikil en enginn er að ræða hana.

Ég vil sjá frambjóðendur ræða hvað þau geta gert til að sporna við því að eldra fólk lendi of snemma í þeirri stöðu að geta ekki búið sjálfstætt. Það hefur marg oft verið reiknað út hversu mikið sparast við að halda heilsufarinu góðu lengur og þurfa ekki að „lenda“ á heilbrigðiskerfinu. Getur verið að ástæða sé sú að hægri höndin viti ekki (eða vilji ekki vita) hvað sú hægri gerir? Ábyrgðin er nefnilega víðast hvar ekki á einni hendi.

Ég ætla að taka upp hanskann fyrir Reykjavík sem fyrst sveitafélaga samræmdi þjónustu við eldra fólk þannig að upplifunin er sú að sá sem þjónustuna þiggur, þarf ekki að vita hver veitir hana. Ein þjónustuveita og mikil samvinna. Það tryggir samfellu í þjónustunni. Einhver sveitafélög hafa fylgt þessu fordæmi en alls ekki nógu mörg. En þetta eitt dugar ekki til því þjónustuframboðið þarf líka að taka mið af því að verið sé að efla og styrkja.

Uppgefnir aðstandendur

Ekki má gleyma því að stór hópur eldra fólks sem komið er með færni- og heilsumat, bíður heima eftir sínu plássi. Það þýðir ekki að þau geti búið ein, nei, þar er alltaf aðstandandi í hlutverki umönnunaraðila og oft er sá einstaklingur að niðurlotum kominn og líklegur til að lenda sjálfur „á kerfinu“ ef ekkert er að gert. Þessir einstaklingar hafa ekki haft hjarta til að neita að taka viðkomandi heim t.d. af bráðamóttöku, í stað þess að krefjast innlagnar. Baráttuþrek þeirra er líka lítið sem ekkert. Þarna eru sannarlega tækifæri til úrbóta fyrir sveitafélögin.

Á Akureyri var seint á síðustu öld, ákveðið að um sjötugsaldur fengju allir fyrirbyggjandi heimsóknir frá heilbrigðisstarfsfólki þar sem farið var yfir stöðuna og línur lagðar um framhald sem stuðla átti að heilbrigðri öldrun. Ég þekki ekki hvort þetta er enn við líði en þetta var flott skref.

Hvernig stendur á því að málefni eldra fólks kemst ekki á dagskrá ungu frambjóðendanna? Er það vegna þess að þeir eru of sjálfhverfir og eiga jafnvel enn foreldra sem eru á „besta“ aldri og þurfa ekki þjónustu? Ég held reyndar að þeir sem eru nú að komast á eftirlaunaaldur verði hressir lengur en kynslóðin á undan – sem betur fer. En gleymum því ekki að þessir árgangar eru mjög stórir og mun hellast eins og fellibylur yfir sveitafélögin og heilbrigðiskerfið áður en við vitum af.

Verða „kerfin“ tilbúin?

Ég vona að á næstu vikum heyri ég frambjóðendur komast út úr bergmálshellum þar sem þeir enduróma hver upp eftir öðrum um sömu tuggurnar.

Höfundur er áhugamaður um almenna velferð.