Á ég að bóka tíma hjá sálfræðingi?

Sigrún V. Heimisdóttir, sálfræðingur og Inga Hildur Jóhannsdóttir, skrifstofustjóri, hjá Heilsu- og sálfræðiþjónustunni

Í daglegu lífi tökumst við á við allskonar áskoranir, hvort sem þær eru ánægjulegar eða krefjandi, stórar eða smáar. Við vöxum upp í mismunandi aðstæðum og söfnum allskonar og reynslu í gegnum lífið.

Flestir eiga það sameiginlegt að ganga í gegnum erfiðleika á einhverjum tímapunkti á lífsleiðinni. Sem dæmi má nefna, ástvinamissi, álagstímabil, ofbeldi í einhverri mynd, vanlíðan, veikindi okkar eða ástvina og margt fleira. Allt er þetta reynsla sem getur mótað okkur og haft áhrif á það hvernig við sjáum heiminn, aðra og okkur sjálf. Viðhorf okkar og skoðanir geta farið að einkennast af vanmætti, efasemdum, vantrausti, neikvæðni, óöryggi eða öðrum óvelkomnum hugarflækjum. Í framhaldi fara erfiðar tilfinningar að spíra eins og hvert annað illgresi og vanlíðan verður ríkjandi. Sem betur fer hefur samfélag okkar þróast í þá átt að það þykir jákvætt og er almennt samþykkt að sækja sér aðstoð til að vinna með afleiðingar álags eða erfiðleika.

Hvenær er tímabært að sækja sér aðstoð

Ef þú finnur fyrir einkennum sem hafa áhrif á líf þitt, þér líður ekki vel, finnst þú ekki finna fyrir eins mikilli ánægju og áður eða samskipti eru farin að íþyngja þér gæti verið tímabært að sækja sér aðstoð. Það má einnig segja að ef þú finnur fyrir þörf, hugmyndin er komin og þig langar að tala við hlutlausan aðila þá er það líka nóg til að leita aðstoðar. Mikilvægt í sjálfsvinnu er að mæta á eigin forsendum, þá nærðu sem mestum árangri.

Gott er að hafa í huga að líta á tíma hjá fagaðila eins og sálfræðingi sem sjálfsrækt og þína stund. Með því að leita þér faglegrar aðstoðar ertu að vinna með heilsuna þína. Þó að útkoman sjáist ekki utan á þér eftir fyrsta tímann þá getur aukin sjálfsþekking, virkni eða betri líðan vaxið með tímanum og skipt þig og þína nánustu verulegu máli.

Í dag vinna margar mismunandi fagstéttir í ráðgjöf og stuðningi og eðlilega getur fólki þótt erfitt að átta sig á hver gæti hentað þeim. Sálfræðingar eru heilbrigðisstétt og vinna gjarnan með börnum og fullorðnum með klínískan vanda eins og þunglyndi, kvíða og afleiðingar áfalla. Oft með því að byrja á að kortleggja eða greina hvers eðlis vandinn er og í framhaldi veita þeir viðeigandi viðtalsmeðferð. Hjúkrunarfræðingar, fjölskyldufræðingar, iðjuþjálfar, félagsráðgjafar og fleiri fagstéttir reynast einnig mörgum vel í stuðningi, ráðgjöf og meðferð, að finna sín lífsgildi, finna sátt, breyta vana og draga úr streitu svo eitthvað sé nefnt.

Þarf ég að vita hvað er að áður en ég kem?

Nei, margir bóka sér tíma án þess að vita nákvæmlega hvað er að angra þá en finna að það er eitthvað að trufla. Sálfræðingur getur aðstoðað við að finna hvort vandi sé til staðar, hvaða vandi það er og hvaða bjargráð eða meðferð hentar. Það gildir ekki það sama fyrir alla. Sem dæmi má nefna að ef kvíði hefur truflandi áhrif í daglegu lífi getur sálfræðingur greint hvort vandinn teljist vera kvíðaröskun og þá hvaða kvíðaröskun og hversu alvarleg einkennin eru. Meðferð t.d. við kvíða ber mestan árangur þegar búið er að skilgreina vandann vel. Það er sem sagt ekki öll viðtalsmeðferð nákvæmlega eins og fer eftir eðli vandans og einkennum. Sálfræðingar nota almennt það sem kallast gagnreyndar meðferðir sem þýðir að búið er að sýna fram á gagnsemi meðferðarinnar í rannsóknum. Sem dæmi er Hugræn atferlismeðferð eitt gagnlegasta og mest rannsakaða meðferðarformið við tilfinningavanda s.s. kvíða eða þunglyndi. Þannig meðferð er oft um 8-12 skipti en meðferð getur tekið lengri tíma ef vandinn er flókinn eða þegar einkenni eru alvarleg. Í meðferðinni lærir fólk á einkenni sín, hvernig er hjálplegt að bregðast við þeim og hvað gagnast til að ná bata og stjórn í eigin lífi.

Einu sinni, tvisvar eða um ókomna tíð

Að hitta fagaðila reynist flestum vel, þó getur tekið tíma eða einhver skipti að finna aðila sem hentar hverjum og einum. Fagaðilar sem vinna með viðtalsmeðferð eða ráðgjöf leggja mikið upp úr að ná tengingu við sína þjónustuþega og því sjálfsagt að fólk leiti til annars aðila ef erfitt er að mynda gott samband við fagaðilann.

Viðtalsmeðferð eða stuðningsviðtöl geta verið nokkur skipti eða mörg með reglulegu millibili, allt veltur það á einstaklingnum sjálfum og vanda hans. Einnig finnst mörgum gott að vita að hægt er að leita til fagaðilans aftur ef eitthvað bjátar á seinna.

Mikilvægast af öllu er stíga skrefið og leita aðstoðar þegar þörf er á, því þú og þín andlega heilsa skiptir máli!