Sérfræðistörf hafi lekið til höfuðborgarsvæðisins

Hallgrímskirkja í Reykjavík. Mynd/Pexels)rha.is

Á heimasíðu Rannsóknamiðstöð Háskólans á Akureyri (RHA) segir frá niðurstöðum rannsóknar sem beindist að því að finna og greina dæmi um tilvik þar sem óstaðbundin störf hafa flust frá landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins síðastliðin fimm ár.

Lögð var könnun fyrir opinber fyrirtæki og stofnanir með starfsstöðvar á landsbyggðinni auk ráðuneyta. Spurt var um umfang flutnings óstaðbundinna starfa til höfuðborgarsvæðisins og á hvern hátt það hefur gerst undanfarin fimm ár. Slíkur tilflutningur hefur átt sér stað hjá 29% af þeim starfsstöðvum fyrirtækja eða stofnana sem svöruðu könnuninni. Einkum er um að ræða sérfræði-, kennslu- og rannsóknastörf. Ástæða flutnings er fyrst og fremst búsetutengd. Ýmist þannig að einstaklingur sem flytur til höfuðborgarsvæðisins flytur starfið með sér, að enginn hæfur einstaklingur sem býr á staðnum sæki um starfið eða loks að einstaklingur hæfur til að sinna starfinu vilji ekki flytja á staðinn til að sinna starfinu þar.

Samfélagsleg áhrif óstaðbundinna starfa eru ótvíræð, sérstaklega á fámennari svæðum þar sem hvert starf er dýrmætt, ekki síst störf fyrir háskólamenntaða og það þykir sárt að sjá á eftir slíkum störfum. Þá getur leki óstaðbundinna starfa til höfuðborgarsvæðisins veikt fámennar starfseiningar sem verða fyrir slíku.

Rannsóknin bendir til að mikilvægt sé að stefna finnist innan stofnunar eða fyrirtækis um óstaðbundin störf og fjarvinnu og að ávallt sé gerður samningur við starfsmenn um fyrirkomulag slíks vinnufyrirkomulag. Þá er mikilvægt að vinnuaðstaða og umgjörð sé sambærileg milli starfsstöðva til að minnka samanburð og óánægju. Samfélagið þar sem starfsstöð er staðsett þarf að styðja vel við fyrirtæki og stofnanir, vinna að því að laða að fjölbreytt atvinnutækifæri og efla þjónustu við íbúa, en þetta leggur góðan grunn að búsetu á staðnum. Það þarf að gera ráð fyrir og samþykkja þann kostnað sem hlýst af því að hafa starfsemi á fleiri stöðum. Það er ákvörðun sem þarf að standa við og styðja.

Til að vera í samræmi við stefnumótandi byggðaáætlun þurfa óstaðbundin störf að vera auglýst með staðsetningu á landsbyggðinni með tilheyrandi ráðningu starfsmanns á staðinn.

Sem leið til að hvetja til þess að fólk velji að vinna sérfræðistörf fyrir háskólamenntaða á landsbyggðinni benda höfundar á að mögulegt væri fyrir yfirvöld að skoða hagræna hvata á borð við skattafslátt og niðurfellingu eða afslátt á námslánum.

Rannsóknin var styrkt af Byggðarannsóknasjóði og unnin af Sigríði Bjarnadóttur og Hjalta Jóhannessyni, sérfræðingum RHA.

Hér má lesa skýrsluna í heild sinni.