Grænmetis-gremja

Vilborg Gunnarsdóttir

Það er fátt sem gerir mig jafn gargandi pirraða og að fara í matvöruverslun á Íslandi að kaupa grænmeti. Ég tek sérstaklega eftir þessu núna, verandi nýkomin heim frá útlöndum þar sem úrvalið og gæðin eru slík að ég hefði auðveldlega getað gerst grænmetisæta. Allt svo ferskt og gott.

Því miður á þetta við um allar helstu matvöruverslanir á Íslandi. Okkur er boðið á fullu verði, grænmeti og ávextir sem enginn myndi kaupa annars staðar. Það er bara einfaldlega ekki nógu ferskt.

Nú munu einhverjir segja að skrif mín séu ósanngjörn – við búum úti í ballarhafi þar sem langt og dýrt sé að flytja þess matvæli sem komi auðvitað niður á verðum og gæðum. Ég veit vel hvar við búum en þetta eru samt ekki rök sem ég kaupi. Það er til dæmis framleitt fyrirtaks grænmeti á Íslandi en engu að síður er það oft svo að það sem ekki selst strax, er haft frammi í búðinni sama hvað – það skal seljast! Áferðin er orðin mjúk og slepjuleg á meðan nýjasta sendingin bíður inni á lager eftir að endanlega er hægt að plata einhverja til að kaupa það sem eftir er – á fullu verði! Og auðvitað byrjar það sem bíður á lagernum að tapa gæðum á meðan!

Svo tek ég upp (gúmmí-) hanskann fyrir einhverjar búðir sem bjóða „barnabita“ – brúna banana og skemmd epli. Um að gera að „traktera“ framtíðar viðskiptavinina.

Ekki fyrir hvern sem er.

Á Íslandi eru líka alltaf til bókstaflega allt sem flokkast sem grænmeti, ávextir eða ber. Alvega sama hver árstíðin er. Ef það fæst ekki í löndunum sem rækta á „réttum“ tíma og helst er keypt frá, er þetta bara flutt yfir hálfan hnöttinn. Eigum við að tala um lárperuna/avocado? Það þarf háskólagráðu í garðyrkju og aðgang að sálfræðingi til komast í gegnum ferlið að kaupa þetta fyrirbæri. Hvenær á ég að kaupa það? Get ég treyst því að það sé „tilbúið“ núna ef það stendur á pakkningunni? Get ég haft það í matinn á morgun? Nei, það þarf stál taugar, jákvæðni og endalaust gott skap til að komast yfir þetta.

Á Spáni og fleiri löndum, fær maður ekki það sem ekki er tilbúið og ræktað, á þeim árstíma sem þér hentar. Það biður heldur enginn um það. Í febrúar og mars eru til dæmis mandarínur tíndar af trjám á Spáni og þvílík dásemd. Svo er það ekki fyrr en jarðarberjatíminn hefst að hægt er að kaupa þau. Engin jarðarber í búðum fyrir þann tíma – engum dytti í hug að kaupa þau frá fjarlægum löndum, enda eru þau nýtíndu frá Huelva guðdómlega góð.

Það er kannski til marks um viðleitni að undanfarin ár hafa verslanir þó boðið okkur að kaupa erlendar kartöflur þegar þær íslensku hafa sagt sitt síðasta. Okkar íslensku eru líka seldar í þannig umbúðum að ómögulegt er að sjá í hvaða ástandi þær eru. Þær erlendu fást núorðið víða allt árið sem er hið besta mál enda mjög góðar. Þetta varð sennilega til þess að íslenskir kartöflubændur hafa aukið „vitund“ sína og eru til dæmis farnir að bjóða okkur að kaupa nýjar kartöflur í minni umbúðum en áður og vera betur vakandi um gæðin. Ég sá viðtal við einn þeirra í lok síðasta sumars sem sagði hreinskilnislega að ef í pokanum sem keyptar er séu ekki nógu ferskar kartöflur sé það smásalanum að kenna – hann skipti ekki nógu ört út.

Sannarlega gott fyrsta skref en ég vona innilega að þau verði fleiri!

Höfundur er áhugamaður um almenna velferð og annt um frambærilegt framboð matvæla.