Götuhornið - Erum við að svelta afrekskrakkana okkar?

Á götuhorninu ber margt á góma

Ég hef oft velt því fyrir mér hvort þetta „bómullaruppeldi“ þar sem allir eiga að vera jafnir, enginn má skara fram úr og það má varla hrósa neinum sérstaklega fyrir frábæra frammistöðu, sé farið að hafa neikvæð áhrif á afrekskrakkana okkar.

Erum við, í viðleitni okkar til að passa að engum líði illa, að taka frá þeim sem skara fram úr þá viðurkenningu sem þau þurfa? Getur verið að það sé ein af ástæðunum fyrir því að svo margir hætta í íþróttum eða gefast upp á leiðinni, af því þau fá aldrei raunverulega staðfestingu á því hversu góð þau eru?

Þegar ákveðið var að leggja niður verðlaun í yngri flokkum tókum við líka í burtu mörg af fyrstu og áþreifanlegustu markmiðunum sem íþróttakrakkar gátu stefnt að, sérstaklega í hópíþróttum.

Barnið mitt hafði til dæmis stór markmið. Það ætlaði sér að verða „Bjartasta vonin“ eða fá verðlaun fyrir mestu framfarirnar. Það horfði upp til eldri iðkendanna sem fengu þessi verðlaun og sá sjálfan sig fyrir sér einn daginn standa í þeirra sporum. Þetta gaf því drifkraft, metnað og eitthvað raunverulegt til að stefna að.

Svo þegar það loksins komst í þann flokk þar sem byrjað var að veita þessi verðlaun, þá var reglunum breytt. Nú voru allir jafnir. Ekki lengur verðlaun fyrir framfarir, dugnað eða framúrskarandi frammistöðu heldur almenn hrós fyrir „góðan vetur“ og eitt stórt klapp fyrir alla.

Ég man enn hvað barnið mitt var vonsvikið þennan dag.

Hvaða markmið eiga þessi börn þá að setja sér? Þegar öll litlu og millistóru markmiðin eru tekin í burtu stendur eiginlega bara landsliðið eftir. En það er ekki beinlínis auðvelt markmið. Þar eru örfá pláss og allir í landinu í sama árgangi að keppa um þau.

Svo er annað sem enginn talar mikið um: tengslin. Ef þú kemur úr þekktri íþróttafjölskyldu færðu oft athygli áður en þú stígur inn á völlinn. Fólk veit hver þú ert, fylgist með þér og tekur eftir þér. En krakkarnir sem eiga enga tengingu inn í íþróttaheiminn, nema hæfileikana sína og vinnusemina, sjást oft síður.

Þetta er bara mannlegt. Ef ég veit t.d. að sonur einhvers þekkts íþróttamanns er að mæta, þá tek ég ósjálfrátt meira eftir honum en einhverjum sem ég hef aldrei heyrt um áður.

Ég hef sjálf aldrei verið nein sérstök keppnismanneskja, en ég man samt hvað þessi verðlaun skiptu máli fyrir mig sem barn. Á lokahófum hugsaði ég alltaf: „Á næsta ári ætla ég að vinna verðlaun fyrir mestu framfarirnar,“ eða „Ég ætla að verða Bjartasta vonin.“ Ég ætlaði meira að segja að vinna dönskuverðlaunin í skólanum þrátt fyrir að kunna varla orð í dönsku.

Að hafa eitthvað til að keppa að skiptir máli. Það gefur börnum stefnu, metnað og trú á sjálfum sér. Þegar þau fá viðurkenningu fyrir vinnuna sína fær það þau til að trúa því að þau geti náð langt.

Slík viðurkenning verður líka ákveðin áminning á erfiðum tímum. Þegar mótlætið kemur geta þau horft á bikarinn eða viðurkenninguna uppi í hillu og munað:

„Ég get þetta. Ég hef náð árangri áður. Ég get haldið áfram.“

Þetta er eldsneyti. Þetta er bústið sem hjálpar þeim að halda áfram að stefna á landslið, meistaraflokk eða jafnvel atvinnumennsku.

Ég held að mörg börn í dag skorti einmitt þessa tilfinningu, þessa áþreifanlegu viðurkenningu. Þegar eina stóra markmiðið verður að komast í meistaraflokk eða landslið, þá getur leiðin orðið alltof löng og þung. Þegar þau loksins ná þessum áfanga eru vonbrigðin stundum meiri en gleðin, því markmiðið var byggt upp í huganum sem einhver endapunktur. Svo kemur í ljós að það var bara næsta skref.

Þau komust inn á æfingar, en ekki inn á völlinn. Þau voru komin með tærnar inn, en ekki alla leið. Eftir mörg ár án smærri markmiða eða viðurkenninga er þolinmæðin oft einfaldlega búin.

Kannski þurfum við að endurhugsa þetta.

Kannski þarf að byrja aftur að verðlauna krakka sem skara fram úr, ekki til að gera aðra minni, heldur til að viðurkenna dugnað, framfarir og metnað. Frá 13–15 ára aldri eru flest börn alveg farin að skilja að fólk hefur mismunandi styrkleika og hæfileika.

Framúrskarandi íþróttafólkið okkar þarf líka á bústinu að halda. Það þarf hvatningu, viðurkenningu og eitthvað áþreifanlegt sem minnir þau á hvað þau geta og hvert þau stefna.

Ekki síður þurfa þau að læra að stór markmiðin taka tíma. Að maður nær ekki alltaf toppnum strax. Þolinmæði er hluti af því að verða afreksmaður en við erum kannski óvart farin að taka líka þá kennslu frá þeim með því að fjarlægja öll millimarkmiðin á leiðinni.

Getum við ekki fundið leið til að taka aftur upp verðlaun eða viðurkenningar í einhverju formi fyrir krakka sem eru að skara fram úr í íþróttum?

Ekki til að draga úr öðrum heldur til að lyfta þeim sem eru að leggja allt sitt í þetta og gefa þeim þá viðurkenningu sem þau eiga skilið.