VMA - Gamall skólabíll keyptur á krónu

Páll B. Guðmundsson, fyrrverandi eigandi bílsins, og Benedikt Barðason skólameistari með krónuna góðu Myndir vma.is

Á samfélagsmiðlum VMA má finna skemmtilega frásögn af bílakaupum skólameistara en hann festi kaup á heilum bíl fyrir eina krónu!   Rétt er að taka fram að sé smellt á rauðlitað letur í textanum má sjá skemmtilegar  myndir.

,,Það er ekki á hverjum degi sem ökutæki fæst keypt fyrir eina íslenska krónu. Það gerðist þó á dögunum þegar Benedikt Barðason skólameistari fyrir hönd VMA festi kaup á gömlum skólabíl af gerðinni UAZ-452. Seljandi var Páll B. Guðmundsson, svæðisstjóri hjá Hringrás á Akureyri. Nú er bíllinn kominn í kennslurými bifvélavirkjunar í VMA og segir Ásgeir Bragason kennari í bifvélavirkjun að ætlunin sé að hann gangi í endurnýjun lífdaga á komandi mánuðum og árum. Ásgeir segir að hér séu í það minnsta slegnar tvær flugur í einu höggi, að nemendur fái tækifæri til þess að kynna sér og þjálfast í viðgerðum á öllum mögulegum og ómögulegum þáttum í bíl og um leið sé sögu þessa merka bíls til haga haldið og hann gangi í endurnýjun lífdaga.

Þessi rússneski bíll af gerðinni UAZ-452 þjónaði m.a. sem skólabíll í Fnjóskadal. Nýskráningardagur bílsins var 1. apríl 1982, fyrir rúmum 44 árum, og eigandi hans lengst af var Kristján Ingvar Jóhannesson (1952-2023) á Hróarsstöðum í Fnjóskadal. Bíllinn var afskráður 5. apríl 2001.

Fyrstu UAZ 452 bílarnir framleiddir 1965

Um UAZ 452 er það að segja að hann var regnhlíf fjórhjóladrifinna sendi- og flutningabíla sem framleiddir voru hjá Uljanovsk Automobile Plant (UAZ) í Sovétríkjunum. Framleiðslan á 452-bílunum hófst 1965, en hún á rætur að rekja til UAZ-450 frá 1958.

Í Rússlandi hefur þessi bíll yfirleitt verið kallaður Bukhanka, sem þýðir í grófum dráttum brauðhleifur. Nafnið vísar auðvitað til mjög sérstæðrar kassalaga yfirbyggingarinnar. Sjúkrabílsútgáfan fékk gælunafnið, Tabletka – taflan eða pillan en hér á landi hefur þessi bíll í gegnum tíðína verið þekktur sem belgrússi.

Upprunalegi UAZ-452 var mjög einfaldur samkvæmt nútímastaðli:

• 4×4 fjórhjóladrif
• grindarbygging
• stífir öxlar
• blaðfjaðrir
• 2,445 lítra, fjögurra strokka bensínvél
• um 70 hestöfl í fyrstu gerðunum
• fjögurra gíra beinskiptur kassi
• lágt drif fyrir torfæru
• um 800 kg burðargeta
• hámarkshraði um 90–95 km/klst.
• hjólhaf aðeins 2,3 metrar

Upprunalega vélin var náskyld vélum úr GAZ-21 Volga og undirvagninn átti mikið sameiginlegt með GAZ-69. Þetta var því ekki hraðskreiður eða þægilegur bíll. Hann var hannaður fyrst og fremst til að komast frá einum stað til annars.

Menningarverðmæti í góðum höndum

En hvernig kom það til að umræddur UAZ-452 er nú kominn í eigu Verkmenntaskólans á Akureyri? Fyrir ekki löngu síðan voru nemendur Ásgeirs Bragasonar í bifvélavirkjun í heimsókn í Hringrás á Akureyri hvar bíllinn stóð. Nemendum þótti bíllinn áhugaverður í meira lagi og hrifust af honum, enda má með nokkurri vissu fullyrða að hann eigi ekki sinn líka á Íslandi. Páll B. Guðmundsson hafði fest kaup á bílnum af Agnesi Þórunni Guðbergsdóttur, ekkju Kristjáns Ingvars Jóhannessonar, fyrir fáum árum með það í huga að gera hann upp. Páll sá ekki fram á að hafa þann fjölda klukkustunda í sólarhringnum á næstu árum til þess að ráðast í endurbyggingu og uppgerð bílsins og því taldi hann góðan kost að bíllinn kæmist í hendur nemenda og kennara í bifvélavirkjun í VMA. Eitt leiddi af öðru og bíllinn er nú þegar kominn upp í VMA, sem fyrr segir, og nemendur byrjaðir að pússa upp og gera við bremsubúnað bílsins. Verkinu mun vinda fram í takti við það sem nemendur læra í einstaka þáttum bílaviðgerða. Ásgeir Bragason kennari segir að til að byrja með verði einbeitingin á að fara yfir og gera við eftir atvikum sem mætti kalla öryggisþætti bílsins, m.a. bremsubúnað, ljós o.fl. Þegar þetta verði allt komið í lag í bílnum verði unnt að koma bílnum á númer og keyra hann. Mótorinn gengur eins og klukka og bíllinn dettur í gang eins og enginn sé morgundagurinn.

Páll B. Guðmundsson segir að vissulega hafi verið meiningin þegar hann keypti bílinn að gera hann upp en ekki hafi gefist tími til þess. Því hafi hann reynt að selja hann og vissulega hafi bílaáhugamenn sýnt bílnum áhuga en með það í huga að breyta honum. Það hafi honum ekki þótt koma til greina, hér sé um að ræða einstakan bíl á Íslandi með einstöku handverki Guðmundar Hafsteinssonar á Reykjum sem beri að varðveita og hlúa að. Bíllinn sé menningarverðmæti og þegar nemendur og kennari þeirra í VMA sýndu honum áhuga hafi hann vitað að með því að koma bílnum í þeirra hendur yrði hlúð að honum og borin virðing fyrir þessari einstöku smíði Guðmundar.

Guðmundur á Reykjum breytti bílnum

Fasta númer bílsins var GM567 en skráningarnúmer Þ-4438. Sem fyrr segir var bíllinn fyrst skráður 1. apríl árið 1982. Þá hafði bensínvélinni í bílnum verið skipt út fyrir VM-díselvél og Guðmundur Hafsteinsson bifreiðasmiður á Reykjum í Fnjóskadal unnið að því að breyta honum í hentugan skólabíl. Til þess að fjölga sætaröðum í bílnum þannig að hann rúmaði 14 skólabörn var hann lengdur um 70 cm fyrir aftan afturhjólin Allt var þetta innan reglna á þessum tíma. Af því að bílnum var breytt í skólabíl var leyfilegt að hafa styttra á milli sætaraða en ef bíllinn að jafnaði verið notaður til flutninga á fullorðnu fólki. Engin öryggisbelti eru í bílnum enda ekki gerð krafa um þau á þessum tíma.

Auk þess að lengja bílinn smíðaði Guðmundur hliðarnar og um leið hurðina farþegamegin þar sem skólabörnin gengu inn og út úr bílnum og einnig smíðaði hann afturhurðirnar. Fyrir vikið er bíllinn ekki belglaga eins og aðrir UAZ-452 bílar. Undirvagninn segist Guðmundur hins vegar ekkert hafa gert við. Hann segist hafa þurft að teikna breytingarnar og senda inn til þar til bærra yfirvalda til samþykktar áður en hann gat hafist handa.

Sætin í bílnum eru meistaralegt handverk Guðmundar og klæðningin öll inni í bílnum.

Miðað við stærð bílsins er stutt á milli hjóla en engu að síður minnist Guðmundur þess að bíllinn hafi verið mjög öflugur í snjó, enda fjórhjóladrifinn og hátt undir hann.

Skólaakstur og skutl á dansleiki

Agnes Þórunn Guðbergsdóttir, ekkja Kristjáns Ingvars, segir að bíllinn hafi ekki verið notaður í mjög mörg ár í skólakeyrslu en Kristján hafi keyrt skólabörn úr Fnjóskadal í Stórutjarnarskóla og einnig eldri börnin úr Grýtubakkahreppi í Stórutjarnir þegar heimavist var þar enn starfrækt. Einnig segir Agnes að stundum hafi bíllinn verið nýttur til fólksflutninga úr Fnjóskadal og nærsveitum á dansleiki og skemmtanir á svæði, t.d. þorrablót. Einnig nýttist hann eitthvað fyrir Skógrækt ríkisins í Vaglaskógi. Hún segist hafa sest undir stýri á bílnum og óneitanlega væri hann nokkuð þungur í stýri, eins og gjarnan var með gömlu rússajeppana og raunar einnig rússnesku Lada-bílana.

Auk skólakeyrslu var Kristján Ingvar Jóhannesson sauðfjárbóndi á Hróarsstöðum og einnig starfaði hann sem bókari.

Síðasta skráða skoðun bílsins var 29. september árið 2000 og hálfu ári síðar var hann afskráður. Í rúma tvo áratugi eftir það var hann lítið notaður á Hróarsstöðum og geymdur inni í vélageymslu. Það skýrir hversu lítið ryð er í bílnum og einnig það að í gegnum tíðina hefur hann hverfandi lítið komist í návígi við sjávarseltuna.

Eins og Páll B. Guðmundsson fyrrum eigandi bílsins fagnar Agnes Þórunn og börn hennar, Dóra Rún og Jóhannes Kristjánsbörn, því mjög að þessi merki bíll sé kominn í góðar hendur nemenda og kennara í bifvélavirkjun í VMA.