Getur verslun blómstrað á Akureyri?

Gunnar Gunnarsson bæjarfulltrúi skipar 2 sæti hjá Framsóknarflokknum í komandi bæjarstjórnarkosningu…
Gunnar Gunnarsson bæjarfulltrúi skipar 2 sæti hjá Framsóknarflokknum í komandi bæjarstjórnarkosningum á Akureyri

Fyrsta svar er nokkuð augljóst. Já, verslun er í miklum blóma á Akureyri. Hér færðu föt á dömur og herra, lífrænar sápur og lampaskerma. Hér fær bóndinn í Skagafirði vélaolíu (uss, ekki segja Þórólfi það), áburð og fóður. Reiðhjól og skíði. Tölvur og græjur. Bækur og potta. Parket, parket. Flísar og teppi. Hér kaupir fagurkerinn dýr blöndunartæki og sparnaðarforkurinn finnur góð tilboð.

Margar öflugar og flottar verslanir, allar ómissandi á sinn hátt. Vænst þykir mér auðvitað um hinn sjálfstæða verslunarmann sem stendur vaktina og passar upp á að það sé líf og gleði í kringum sína verslun. Þetta eru okkar öndvegisverslanir sem skapa mannlífið í þessum bæ ekki síður en listir og menning, eða íþróttirnar og fagra umhverfið.

Ég er aldeilis ekki hlutlaus. Ég er giftur akkúrat þessháttar verslunarkonu sem passar upp á að við getum ætíð fundið jólaandann í brjósti okkar þegar gráminn er orðinn íþyngjandinn.

Allt í blóma, þar til við skoðum undir yfirborðið

 Vissulega er blómlegt á að líta, en við þurfum líka að skoða undir yfirborðið. Til þess að fjölbreytt verslun geti þrifist hér í bæ þá þarf rekstrarlegt umhverfi að vera traust. Stór þáttur í rekstri margra verslana er húsnæðið, og oftar en ekki er um leiguhúsnæði að ræða. Hér þarf því að vera heilbrigður leigumarkaður fyrir verslunarhúsnæði. Sá markaður er ekkert frábrugðinn öðrum mörkuðum. Ef það ríkir ekki samkeppni á þessum markaði þá á endanum borgar neytandinn alltaf hærra verð. Neytandinn í þessu tilviki verandi verslunareigandinn – og auðvitað við, þegar við greiðum hærra verð fyrir vörurnar.

Þetta er samt ekki eini kostnaðurinn. Það er líka dulinn samfélagskostnaður sem getur á endanum orðið mjög dýr. Þegar verslanir loka, vegna þess að rekstrarumhverfið er ekki nógu heilbrigt, þá á endanum verður hin fjölbreytta verslunarflóra heldur rýr. Þá hættir Akureyri að laða til sín fólk úr nærsveitum (og -héruðum) og það veikir aðra verslun. Hér eru ekki lengur öll lífsins gæði.

Heilbrigð samkeppni?

Og hvernig er svo samkeppni háttað hér í bæ? Árið 2024 þá vann Samkeppniseftirlitið markaðsgreiningu fyrir Akureyri. Gögnin eru frá 2022 en ég leyfi mér að efast um að staðan hafi breyst mikið til batnaðar síðan þá. Þrír stærstu aðilarnir áttu um 80-90% af því húsnæði sem var til leigu fyrir verslanir. Hér ríkir langt í frá næg samkeppni og það gerir frjálsan rekstur óhjákvæmilega erfiðari en hann þyrfti að vera.

Við stjórnum ekki frjálsum markaði, en bæjarfulltrúar geta haft áhrif til góða. Við höfum svo sannarlega rödd og við eigum að vera vakandi. Sveitarfélagið útdeilir jafnframt lóðum og við eigum að taka þessa bagalegu stöðu alvarlega þegar við gerum það. Núverandi meirihluti hefur leyft fasteignagjöldum á atvinnuhúsnæði að hækka mikið. Það hjálpar auðvitað ekki til, í rekstri verslana, þótt það breyti litlu fyrir þá samkeppni sem er til umræðu hér.

Það er ýmislegt sem við getum gert.

Gunnar Már Gunnarsson, bæjarfulltrúi Framsóknar á Akureyri

Nýjast